Lawsonia intracellularis, agjenti shkaktar i enteropatisë proliferative të derrit (PIA), është gjerësisht i përhapur në tufat e derrave në Gjermani. Vlerësimi i rreth 3,000 mostrave të gjakut nga 280 ferma ka treguar praninë e antitrupave kundër këtij patogjeni në afro 80% të tufave të ekzaminuara (Wendt, 2005). Megjithatë, prania e patogjenit nuk nënkupton domosdoshmërisht shfaqje klinike të sëmundjes, pasi zhvillimi i saj ndikohet nga faktorë të shumtë, ndër të cilët stresi luan rol kyç. Në këtë kontekst, strategjitë ushqimore përbëjnë një element thelbësor në parandalimin dhe kontrollin e PIA-s. Megjithëse sëmundja njihet që nga vitet 1930, rëndësia e saj ekonomike është rritur ndjeshëm në 10–15 vitet e fundit, kryesisht pas ndalimit ose heqjes dorë vullnetare nga përdorimi i përmirësuesve të performancës me bazë antibiotike. Substanca si olaquindox dhe tylosina kanë treguar efekt në parandalimin ose zbutjen e formës klinike të PIA-s edhe në dozat e lejuara ligjërisht. Po ashtu, salinomicina natriumi dhe avilamicina kanë demonstruar ndikim pozitiv në ecurinë e sëmundjes në prova të kontrolluara në terren (Tsinas, 1998). Me ndërprerjen e këtyre produkteve, fokusi është zhvendosur drejt përmirësimit të shëndetit intestinal përmes optimizimit të menaxhimit dhe të ushqyerit, me synim reduktimin e përdorimit të antibiotikëve.

Studime në terren kanë treguar se mënyra e përgatitjes dhe struktura e ushqimit ndikojnë ndjeshëm në rrezikun e infeksionit. Në një analizë të realizuar në 79 ferma (Stege, 2001), u evidentua se fermat që përdornin përzierje ushqimore të prodhuara në fermë dhe/ose ushqim në formë mielli kishin rrezik dukshëm më të ulët për infeksion me Lawsonia krahasuar me fermat që përdornin ushqim të blerë në formë peletash. Gjithashtu, sistemi i mbushjes dhe zbrazjes “all-in/all-out” rezultoi të shoqërohej me më pak kafshë ekskretuese të patogjenit. Efekti pozitiv i ushqimit në formë mielli është konfirmuar edhe në studime të tjera. Në një vëzhgim të realizuar nga Johansen (2004), përdorimi i ushqimit me miell çoi në ulje të ndjeshme të rasteve të diarresë dhe reduktim me rreth një të tretën të trajtimeve terapeutike. Përqindja e mostrave fekale pozitive për patogjenë u ul nga 43% në 31%. Rezultatet tregojnë se struktura më e trashë dhe më pak e përpunuar e ushqimit kontribuon në stabilizimin e florës intestinale, duke krijuar kushte më pak të favorshme për zhvillimin e PIA-s. Efekti i vërejtur është krahasuar me ndikimin e dozave nënterapeutike të tylosinës, çka nënvizon rëndësinë e strukturës fizike të ushqimit në shëndetin e zorrëve.

Përdorimi i acideve ushqimore përbën një tjetër qasje me interes në kontrollin e sëmundjeve intestinale. Efekti i tyre antimikrobik kundër patogjenëve si Escherichia coli dhe Salmonella është dokumentuar gjerësisht, ndërsa ndikimi specifik ndaj PIA-s është studiuar më pak. Në një eksperiment me infeksion të kontrolluar (Boesen, 2004), suplementimi me acid formik dhe acid laktik nuk e parandaloi plotësisht kolonizimin me Lawsonia intracellularis, por reduktoi ndjeshëm ashpërsinë e ndryshimeve patologjike në mukozën intestinale. Kjo sugjeron se acidet, veçanërisht në kombinim, stabilizojnë florën gastrointestinale dhe mund të ulin rrezikun e shfaqjes klinike të sëmundjes. Probiotikët përfaqësojnë një tjetër mjet ushqimor me potencial në stabilizimin e shëndetit intestinal, sidomos gjatë periudhave stresuese. Përmes mekanizmave si konkurrenca me mikrobet patogjene, stimulimi i imunitetit lokal dhe prodhimi i metabolitëve mbrojtës, ata kontribuojnë në ruajtjen e ekuilibrit të mikroflorës. Megjithëse mungojnë studime të publikuara specifike mbi efektin e tyre ndaj PIA-s, përvoja praktike tregon se përdorimi i probiotikëve mund të reduktojë incidencën e diarresë dhe të stabilizojë performancën, veçanërisht në situata si zhvendosja, rigrupimi apo ndryshimi i fazës së prodhimit. Analiza e rrezikut në 95 ferma (Fablet, 2004) identifikoi ndryshimin e menjëhershëm të ushqimit gjatë kalimit në fazën e majmërisë si faktor të rëndësishëm rreziku për ekskretimin e patogjenit.

Respektimi i rregullave bazë të ushqyerjes është thelbësor në parandalimin e PIA-s. Ndërrimi i ushqimit duhet të bëhet gradualisht për të minimizuar stresin metabolik dhe intestinal. Ushqimi duhet të jetë higjienik, pa ndotje mikrobiale apo mykotoksina, dhe i përshtatur sipas fazës fiziologjike dhe nevojave ushqimore të kafshëve. Stresi i lartë gjatë fazës së rritjes, veçanërisht në momentet e mbushjes së bokseve, rigrupimit dhe zhvendosjes, rrit ndjeshëm rrezikun e infeksionit me Lawsonia.

Në përfundim, strategjitë ushqimore të mirëstrukturuara përbëjnë një shtyllë kryesore në kontrollin afatgjatë të PIA-s. Kombinimi i strukturës së përshtatshme të ushqimit, përdorimi racional i acideve dhe probiotikëve, së bashku me menaxhim optimal dhe reduktim të stresit, krijojnë bazën për stabilizimin e shëndetit të zorrëve dhe uljen e varësisë nga trajtimet antibiotike.