Me hyrjen në fuqi të Rregullores (KE) Nr. 1831/2003 për aditivët në ushqimin e kafshëve, nga 1 janari 2006 u ndaluan katër përmirësuesit e fundit të performancës me bazë antibiotike (ALF). Ky vendim shënoi një kthesë të rëndësishme në ushqyerjen dhe menaxhimin e kafshëve, duke orientuar industrinë drejt zgjidhjeve alternative që mbështesin shëndetin intestinal dhe performancën prodhuese pa përdorim rutinë të antibiotikëve. Sipas njohurive aktuale, tre grupet kryesore që ofrojnë alternativa funksionale janë probiotikët, fitobiotikët dhe acidet organike.

Probiotikët – stabilizues të florës intestinale

Probiotikët përbëjnë grupin më të studiuar dhe më të konsoliduar ndër alternativat ekzistuese. Mbi 20 produkte janë autorizuar në Bashkimin Evropian vitet e fundit. Sipas Rregullores 1831/2003, ata klasifikohen si “stabilizues të florës së zorrëve”, çka përshkruan drejtpërdrejt funksionin e tyre kryesor. Që në vitin 1989, R. Fuller i përkufizoi probiotikët si aditivë ushqimorë mikrobikë të gjallë, të cilët përmirësojnë ekuilibrin mikrobial të zorrëve dhe ndikojnë pozitivisht në organizmin pritës. Në praktikë, probiotikët ndahen në tre kategori kryesore: majatë, spor-formuesit (kryesisht Bacillus spp.) dhe bakteret e acidit laktik.

Majatë

Në këtë grup përdoren kryesisht shtame të Saccharomyces cerevisiae. Pas administrimit në ushqim, majatë mbeten metabolikisht aktive në traktin tretës, por nuk shumohen në mënyrë të qëndrueshme dhe eliminohen në segmentet distale të zorrëve. Efekti i tyre lidhet kryesisht me përmirësimin e mjedisit intestinal, duke favorizuar zhvillimin e një flore të dobishme dhe duke stabilizuar proceset fermentative.

Spor-formuesit (Bacillus spp.)

Spor-formuesit janë mikroorganizma gram-pozitivë në formë shufre, të pranishëm natyrshëm në mjedis, veçanërisht në tokë. Kur administrohen me ushqim, sporet mbijnë në traktin tretës dhe kalojnë në formë vegjetative aktive. Gjatë kësaj faze prodhohen metabolitë që mund të ndikojnë në mënyrë selektive mbi mikroflorën, duke kufizuar potencialin e zhvillimit të mikrobeve patogjene dhe duke kontribuar në stabilitetin e ekosistemit intestinal.

Bakteret e acidit laktik

Ky grup përfshin mikroorganizma që janë pjesë natyrale e florës intestinale të shëndetshme, të izoluar nga njerëzit ose kafshët. Bakteret e acidit laktik njihen prej shekujsh për përdorimin e tyre në fermentimin e produkteve ushqimore, si djathi apo lakra turshi. Si probiotikë, më së shpeshti përdoren shtame të Enterococcus faecium. Këto baktere fillojnë të shumohen menjëherë pas hyrjes në traktin tretës, aktivizojnë metabolizmin e tyre dhe prodhojnë acid laktik si dhe metabolitë të tjerë. Përmes uljes së pH-së dhe stimulimit të proceseve sekretore, ato përmirësojnë tretshmërinë dhe shfrytëzimin e lëndëve ushqyese, duke ndikuar indirekt në rritjen dhe konvertimin ushqimor. Megjithatë, çdo pretendim për efekte shtesë duhet të mbështetet me prova shkencore dhe të jetë i autorizuar sipas legjislacionit përkatës.

Fitobiotikët – potenciali i ekstrakteve bimore

Fitobiotikët përfshijnë ekstrakte ose substanca aktive me origjinë bimore, të cilat synojnë të përmirësojnë shëndetin intestinal dhe performancën përmes mekanizmave natyralë. Efektet e tyre lidhen me aktivitetin antimikrobik, stimulimin e sekretimit të lëngjeve tretëse dhe mbrojtjen e lëndëve ushqyese. Një shembull është produkti Sangrovit, i përftuar nga bima Macleaya cordata. Substanca aktive, sanguinarina, i përket grupit të alkaloideve benzofenantridine. Produkti karakterizohet nga qëndrueshmëri e lartë ndaj nxehtësisë dhe mineraleve, është biokompatibël dhe mund të identifikohet në mënyrë analitike në produktin përfundimtar përmes metodave si HPLC. Gjithashtu raportohet se mbron aminoacidet esenciale nga degradimi. Në prova praktike janë vërejtur përmirësime në shtimin në peshë dhe konvertimin ushqimor. Në çdo rast, edhe fitobiotikët duhet të përmbushin kërkesat strikte të legjislacionit për aditivët, përfshirë stabilitetin teknologjik dhe sigurinë.

Acidet – nga konservues në instrumente të menaxhimit të higjienës

Sipas legjislacionit për ushqimin e kafshëve, acidet klasifikohen si konservues. Ato përdoren për ruajtjen e lëndëve të para pas korrjes, reduktimin e ngarkesës mikrobiale dhe kontrollin e patogjenëve si Salmonella në ushqim dhe në sistemet teknike të shpërndarjes. Me hyrjen në fuqi të rregullores së re të higjienës në vitin 2006, roli i acideve fitoi rëndësi të shtuar, pasi përgjegjësia për vendosjen në treg të ushqimit higjienikisht të sigurt i takon operatorit, përfshirë fermerin. Aktualisht, acidet ofrohen në forma të ndryshme – të lëngshme, të ngurta, të kapsuluara ose të aplikuara mbi bartës specifikë – duke lejuar përshtatje sipas nevojave të fazës së prodhimit dhe sistemit të ushqyerjes. Zhvillimet teknologjike kanë mundësuar prodhimin e formulimeve me përmbajtje shumë të lartë acidi, të cilat njëkohësisht reduktojnë rrezikun e korrozionit dhe përmirësojnë sigurinë në përdorim. Acidet ushqimore përdoren si në fazën e gicave ashtu edhe në majmëri, me qëllim stabilizimin e florës intestinale dhe përmirësimin e sigurisë mikrobiologjike të ushqimit.

Përfundim

Ndalimi i përmirësuesve të performancës me bazë antibiotike ka zhvendosur fokusin drejt një qasjeje të integruar, ku probiotikët, fitobiotikët dhe acidet përbëjnë shtylla kryesore të mbështetjes së shëndetit intestinal dhe performancës prodhuese. Megjithatë, nuk ekzistojnë zgjidhje të thjeshta apo universale. Suksesi ekonomik kërkon përdorimin e aditivëve të sigurt, me cilësi të lartë dhe të provuar në praktikë, të kombinuar me menaxhim rigoroz, higjienë të lartë dhe koordinim të kujdesshëm të të gjitha masave ushqimore dhe organizative.